Czy lekarz może odmówić leczenia?

Czy lekarz może odmówić leczenia? Zasadą jest, że lekarz może leczenia odmówić. Ponieważ zawód lekarza jest zawodem zaufania publicznego to prawo do odmowy leczenia podlega pewnym ograniczeniom.  W dalszej części omawiamy co należy rozumieć przez odmowę leczenia, jakie obowiązki spoczywają na lekarzu odmawiającym leczenia, kiedy lekarz nie może odmówić leczenia i jak podmiotowo jest zróżnicowane prawo do odmowy leczenia.

Co oznacza wyrażenie odmówienie leczenia przez pacjenta

Prawo lekarze do odmowy leczenia zostało uregulowane w art. 38 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.  Mówiąc dokładnie używanie wyrażenia „odmowa leczenia” nie jest do końca poprawne. Ww. uregulowania ustawowe mówi bowiem niepodjęcie leczenia i odstąpienie od leczenia. Jeżeli więc pytamy czy lekarza może odmówić leczenia to musimy pamiętać, że w znaczeniu uregulowań ustawowych jest to pytanie o czy lekarz może nie podjąć leczenia lub odstąpić od leczenia. Mówiąc inaczej możemy też rzecz ująć w ten sposób, że prawo lekarza do odmowy leczenia ma dwa przejawy :

• prawo lekarze do niepodjęcia leczenia, i
• prawo lekarza do odstąpienia od leczenia.

Powyższe uregulowanie ustawowe jest wyrazem swobody wykonywania zawody. Nikogo przecież nie możemy zmusić aby wykonywał swój zawód czy też wykonywał czynności właściwe dla jego zawodu. Nawet jeżeli jest to zawód ze względów społecznych bardzo ważny.

Czy lekarza może odmówić leczenia zawsze

Jeżeli wiemy już czy lekarz może odmówić leczenia to kolejne pytanie jakie podpowiada nam intuicja jest następujące. Czy takie prawo do odmowy leczenia lekarz ma zawsze?  Odpowiedź na takie pytanie jest negatywna. W art. 30 ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty określa  przypadek kiedy lekarz nie może odmówić leczenia. Zgodnie z tym uregulowaniem lekarz nie może odmówić leczenia jeżeli zwłoka w leczeniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życie, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia. Obowiązek leczenia w takich przypadkach dotyczy wszystkich lekarzy, niezależnie od formy wykonywania zawodu i odnosi się zarówno do jego podjęcia, jak i kontynuacji.

Zróżnicowanie podmiotowe prawo do odmowy leczenia

Prawo od odmowy leczenia nie jest takie same dla każdego leczenia. Jest ono różne w zależności od tego w jakiej formie lekarz wykonuje swój zawód. Proście będzie jeżeli kwestię zaczniemy od omówienia przypadku gdy prawo to jest ograniczone. Pamiętajmy, że mówmy o ograniczeniu podmiotowym, czyli ograniczaniu w zależności od osoby lekarza odmawiającego leczeniu. Nie mówimy tu o wyłączeniu prawa do odmowy leczeniu uregulowanym w wyżej wskazanym art.30 ustawy o zawodach lekarza i lekarze dentysty.

Jeżeli mówimy o podmiotowym ograniczeniu prawa do odmowy leczenia to polega ono na tym, że lekarz wykonujący zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby może nie podjąć leczenia lub odstąpić leczenia po spełnieniu dwóch warunków. Pierwszy warunek polega na tym, że ten lekarz może odmówić leczenia jeżeli istnieję ku temu ważne powody. Drugi warunek to taki, że musi uzyskać zgodę swojego przełożonego.

Czy lekarza może odmówić leczenia bezwarunkowo?

To czy lekarz może odmówić leczenia zależy również od spełnienia przez lekarza kilku warunków. Po pierwsze lekarz aby odstąpić od leczenia musi odpowiednio wcześnie uprzedzić o tym pacjenta, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego. Po drugie lekarz ma obowiązek wskazania pacjentowi realnej możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w podmiocie leczniczym. I po trzecie lekarz ma obowiązek odnotowania faktu odstąpienia od leczenia w dokumentacji medycznej wraz z uzasadnieniem swej decyzji w tym przedmiocie. Te obowiązki dotycząc sytuacji gdy lekarz odstępuje od leczenia. Nie dotyczą one jednak sytuacji odmowy podjęcia leczenia.

Czy lekarz może odmówić leczenia w świetle kodeku etyki lekarskiej?

Nieco odmienni od uregulowań ustawowych, kwestię odmowy leczenia, reguluje kodeks etyki lekarskiej. Zgodnie z art. 7 kodeksu etyli lekarskiej lekarz może nie podjąć się leczenia chorego lub od niego odstąpić w szczególnie uzasadnionych wypadkach, z wyjątkiem przypadków niecierpiących zwłoki. Jak widać kodeks etyli lekarskiej ogranicza możliwość odmowy leczenia do szczególnie uzasadnionych przypadków dla wszystkich lekarzy. Tj. dla wszystkich lekarzy bez względu na to  w jakiej formie wykonują oni zawód. Ograniczenie to odnosi się zarówno do odmowy podjęcie leczenia jak i odmowy kontynuowania leczenia.

Jak rozumieć poważne powody pozwalające na odmowę leczenia

Jak zauważyliśmy powyżej to czy lekarz może odmówić leczenia zależy od zaistnienia ważnych powodów. Ustawa o zawodach lekarza i lekarza pacjenta nie precyzuje jednak jakie sytuacje może uznać za zaistnienie ważnych powodów. Nie czyni tego również kodeks etyki lekarskiej. Jako  ważne powody pozwalające na odmowę leczenia uznaje się no obraźliwe zachowanie pacjenta wobec lekarze, niestosowanie się do zaleceń lekarskich, wyczerpanie pracą lekarza, jego zmęczenie.

Obowiązek odnotowania odmowy leczenia w dokumentacji medycznej.

Lekarz, który odstąpił od leczenie ma obowiązek uzasadnić odstąpienie od leczenie oraz odnotować odstąpienie od leczenia w dokumentacji medycznej. Art 38 ust. 4 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty stanowi, że „w przypadku odstąpienia od leczenia lekarz ma obowiązek uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej”. Wydaje się, że z brzmienia tego przepisu wynika, że w dokumentacji medycznej lekarz powinien zamieścić również uzasadnienie odstąpienia od leczenia.