Przepisy prawne dotyczące telemedycyny wciąż wydają się być niewystarczające. Brakuje bowiem ogólnych standardów opisujących warunki udzielania świadczeń zdrowotnych przy wykorzystaniu systemów teleinformatycznych. Jest to o tyle dziwne, że popularność telemedycyny cały czas rośnie. Poniżej omawiamy przepisy prawne dotyczące telemedycyny obowiązujące w Polsce obecnie.

Spis treści

Telemedycyna – co oznacza?

Przez pojęcie telemedycyny możemy rozumieć udzielania świadczeń zdrowotnych na odległość. Udzielanie świadczeń zdrowotnych na odległość polega zaś na tym, że lekarza i pacjent lub lekarze znajdują się w różnych miejscach i kontaktują się przy wykorzystaniu technologii informacyjno – komunikacyjnej. W ramach tego kontaktu dochodzi do przekazywania informacji medycznych.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że telemedycyna nie ogranicza się tylko do sytuacji, w której pacjent i lekarz kontaktuję się przy wykorzystaniu urządzeń teleinformatycznych w czasie rzeczywistym. Tzn. że te dwie osoby są w jednoczesnym kontakcie. Udzielanie świadczeń w ramach telemedycyny może nie przebiegać w czasie rzeczywistym. Np najpierw przesyłana są dane medyczne i następnie przesyłana jest informacja zwrotna.

Oprócz tego pojęcie telemedycyny obejmuje również przysyłanie danych przy wykorzystaniu urządzeń monitorujących funkcje życiowe.

Przepisy prawne dotyczące telemedycyny obowiązujące w Polsce przewidują również możliwość wykonywania w formie telemedycyny pozostałej działalności leczniczej niż tej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Piszemy o tym poniżej.

Przepisy dotyczące telemedycyny w ustawie o działalności leczniczej

W najważniejszym akcie prawnym regulującym funkcjonowanie rynku medycznego, czyli w ustawie o działalności leczniczej, przepisy prawne dotyczące telemedycyny są lakoniczne. Art. 3 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej stanowi, że świadczenia zdrowotne mogą być udzielane za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Za pośrednictwem systemów teleinformatycznych oraz systemów łączności może być również wykonywana działalność polegająca promocji zdrowia oraz realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia, w tym wdrażaniem nowych technologii medycznych oraz metod leczenia. Wynika to z art. 3 ust. 2a ustawy o działalności leczniczej.

Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych w ramach telemedycyny jako podmiot leczniczy musi spełniać wymagania jakie przepisy nakładają na podmioty lecznicze. Przepisy prawne dotyczące telemedycyny dla takich podmiotów przewidują dwa wyjątki w stosunku do podmiotów leczniczych udzielających świadczeń zdrowotnych w „tradycyjny” sposób.

Pierwszy wyjątek to zwolnienie podmiotu leczniczego udzielającego ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych w formie telemedycyny z obowiązku spełniania wymagań dotyczących warunków ogólnoprzestrzennych, sanitarnych i instalacyjnych, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą.

Drugi wyjątek dotyczy obowiązku podawania niektórych informacji przez podmiot wykonujący działalność leczniczą. W przypadku gdy te podmioty wykonują działalność leczniczą udzielając wyłącznie ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności aktualne. Wówczas niektóre informacje taki podmiot leczniczy podaje do wiadomości pacjentów poprzez ich umieszczenie na stronie internetowej. Jeżeli podmiot leczniczy prowadzi Biuletyn Informacji Publicznej te informacje umieszczę w tym biuletynie.

System teleinformatyczny i system łączności

Jak wskazaliśmy powyżej ustawa o działalności leczniczej posługuje się określeniami system teleinformatyczny i system łączności. Nie używa zaś pojęcia telemedycyny, które jest sformułowaniem potocznym.

Pojęcie systemu teleinformatycznego możemy odnaleźć w kilku ustawach. Pojęcie to definiuje ustawa z dnia 18 lipca 2002r. o świadczeniu usług elektroniczną. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 3) tej ustawy system teleinformatyczny to zespół współpracujących ze sobą urządzeń informatycznych i oprogramowania, zapewniający przetwarzanie i przechowywanie, a także wysyłanie i odbieranie danych poprzez sieci telekomunikacyjne za pomocą właściwego dla danego rodzaju sieci telekomunikacyjnego urządzenia końcowego w rozumieniu ustawy Prawo komunikacji elektronicznej.

Obowiązujące ustawy nie definiują pojęcia systemu łączności. W potocznym rozumieniu jest to urządzenia współpracujące ze sobą i oprogramowania umożliwiające przesyłanie informacji na odległość.

Jakie świadczenia zdrowotne mogą być udzielane w ramach telemedycyny

Przepisy prawne dotyczące telemedycyny nie reguluje tego jakiego rodzaju świadczenia zdrowotne podmiot wykonujący działalność leczniczą może udzielać w ramach telemedycyny. Wniosek z tego jest następujący. O tym czy dane świadczenie może być udzielana w ramach telemedycyny decyduje charakter tego świadczenia. Jeżeli może ona być udzielone bez konieczności fizycznej obecności lekarza i pacjenta w tym samym miejscu to dane świadczenie może być udzielone z zastosowanie telemedycyny. Np ze swej istoty w trybie telemedycyny nie mogą być udzielane świadczenia szpitalne. Nie oznacza to również, że wszystkie świadczenia ambulatoryjne mogą być udzielane przy wykorzystaniu telemedycyny. Zawsze rzecz będzie sprowadzała się do ustalenie czy charakter danego świadczenia w połączeniu ze stanem zdrowia pacjenta będą pozwalały na należyte leczenie pacjenta. Możemy więc uznać, że ograniczeniem możliwości stosowania telemedycyny jest zawsze dobra pacjenta. W tym wypadku polega ono zgodnym z aktualną wiedzą medyczną udzielania mu świadczenia medycznego.

Przepisy prawne dotyczące telemedycyny dotyczące odpowiedzialności

Przepisy prawne dotyczące telemedycyny nie zawierają szczególnych uprawnień dotyczących odpowiedzialności za skutki udzielania świadczeń zdrowotnych udzielanych w ramach telemedycyny. Wynika to z tego, że udzielania świadczeń zdrowotnych w ramach telemedycyny pozostaje udzielaniem świadczeń zdrowotnych i wystarczające są przepisy w ogóle dotyczące odpowiedzialności za udzielanie świadczeń zdrowotnych. Jest to słuszne bo nie wydaje się konieczne tworzenia odrębnych uregulowań dotyczących odpowiedzialności za skutki leczenia z wykorzystaniem telemedycyny.

Nie oznacza to, że wykonywanie działalności leczniczej nie ma swojej specyfiki. Specyficzna odpowiedzialność będzie wynikała np. z naruszeniem obowiązku zachowaniu poufności przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych w ramach telemedycyny.

Telemedycyna a świadczenie usług drogą elektroniczną

Świadczenie opieki zdrowotnej przy wykorzystaniu telemedycyny może stanowić jednocześnie świadczenie usług drogą elektroniczną. Zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną , świadczenie usługi drogą elektroniczną polega na wykonaniu usługi świadczonej bez jednoczesnej obecności stron (na odległość), poprzez przekaz danych na indywidualne żądanie usługobiorcy, przesyłanej i otrzymywanej za pomocą urządzeń do elektronicznego przetwarzania, włącznie z kompresją cyfrową i przechowywania danych, która jest w całości nadawana, odbierana lub transmitowana za pomocą sieci telekomunikacyjnej w rozumieniu ustawy Prawo telekomunikacyjne.

Ta definicja powoduje, że wiele świadczeń zdrowotnych udzielanych w ramach telemedycyny będzie jednocześnie świadczeniem usług drogą elektroniczną. Jeżeli tak będzie to podmiot leczniczy powinien :

(1) spełnić obowiązki informacyjne określone w art. 661 kodeksu cywilnego oraz w ustawie świadczeniu usług drogą elektroniczną;

(2) spełnić obowiązki w zakresie poufności i bezpieczeństwa informacji ;

(3) opracować regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną.

Przepisy prawne dotyczące telemedycyny w podstawowej opiece zdrowotnej

W ramach podstawowej opieki zdrowotnej świadczeniodawca może udzielać świadczeń zdrowotnych za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Zgodnie z art. 4 ustawy o podstawowej opiece zdrowotnej wykorzystanie systemów teleinformatycznych, środków komunikacji elektronicznej lub publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem jakości i efektywności udzielanych świadczeń, ma służyć koordynacji opieki zdrowotnej nad świadczeniobiorcą w systemie ochrony zdrowia, czyli zintegrowaniu udzielania świadczeń opieki zdrowotnej, obejmujących wszystkie etapy i elementy procesu ich realizacji. Oprócz tego systemy teleinformatyczne, środki komunikacji elektronicznej lub publicznie dostępne usługi telekomunikacyjne mogą być wykorzystywane przy współpracy w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, współpracy zespołu podstawowej opieki zdrowotnej z pielęgniarką środowiska nauczania i wychowania lub higienistką szkolną oraz współpracy zespołu podstawowej opieki zdrowotnej i jego członków z innymi podmiotami, tj. osobami udzielającymi świadczeniobiorcy świadczeń specjalistycznych, przedstawicielami organizacji i instytucji działających na rzecz zdrowia oraz organami administracji publicznej, dyrektorami szkół oraz innych placówek oświatowych.

Zasady udzielania teleporad w podstawowej opiece zdrowotnej

Szczegółowo udzielanie świadczeń zdrowotnych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej przy użyciu systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, uregulowano w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 12 sierpnia 2020r. w sprawie standardu organizacyjnego teleporady w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Przez teleporadę w podstawowej opiece zdrowotnej rozumie się świadczenia zdrowotne udzielane na odległość przy użyciu systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Udzielanie w ramach podstawowej opieki zdrowotnej teleporady wymaga spełnienia określonych standardów. Te standardy muszą spełniać świadczeniodawca podstawowej opieki zdrowotnej i osoba udzielająca teleporady. Te standardy stanowią jednocześnie uprawnienia pacjentów do uzyskania świadczeń zgodnie z tymi standardami.

Standardy informacyjne udzielanie teleporad w podstawowej opiece zdrowotnej

Pierwszą grupę standardów możemy określić jaki standardy informacyjne. Te standardy to:

(1) informowanie o warunkach udzielania teleporad. W tej informacjo powinno się poinformować pacjenta o prawie do zgłoszenia woli osobistego kontaktu z właściwym personelem medycznym. Te informacje przekazuje się w miejscu wykonywania świadczeń oraz na stronie internetowej, a na żądanie pacjenta również telefonicznie. W tej informacji określa się:

a) świadczenia, które świadczeniodawca realizuje wyłącznie w bezpośrednim kontakcie z pacjentem;
b) systemy teleinformatyczne lub systemy łączności, przy użyciu których świadczeniodawca udziela teleporad,
c) sposób ustalenia terminu teleporady,
d) sposób nawiązania kontaktu między świadczeniodawcą a pacjentem w celu udzielenia teleporady oraz sposób jej udzielenia,
e) sposób postępowania w sytuacji, gdy brak kontaktu z pacjentem w ustalonym terminie teleporady skutkuje jej anulowaniem,
f) możliwość skorzystania ze świadczenia opieki zdrowotnej udzielonego w bezpośrednim kontakcie z pacjentem. Dotyczy to przypadku gdyż uwagi na stan zdrowia pacjenta świadczenie zdrowotne nie jest możliwe do zrealizowania w formie teleporady,
g)instrukcje o:
sposobie realizacji e-recepty,
sposobie realizacji e-skierowania,
sposobie realizacji e-zlecenia na wyroby medyczne,
sposobie realizacji zlecenia badań dodatkowych, w szczególności laboratoryjnych lub obrazowych,
możliwości założenia przez pacjenta Internetowego Konta Pacjenta;

(2)informowanie NFZ przez świadczeniodawcę podstawowej opieki zdrowotnej o numerze telefonu, pod którym świadczeniodawca udziela teleporady, w przypadku teleporad udzielanych telefonicznie;

Pozostałe standardy udzielania teleporad w podstawowej opiece zdrowotnej

Pozostałe standardy udzielania teleporad w podstawowej opiece zdrowotnej są następujące:

(3)potwierdzenie przez osobę udzielającą teleporady, przed jej udzieleniem, tożsamości pacjenta na podstawie danych

(4) dokonanie, przez osobę udzielającą teleporady, adnotacji w dokumentacji medycznej o realizacji świadczenia zdrowotnego w formie teleporady;

(5) przeprowadzenie teleporady w warunkach gwarantujących poufność. Poufność musi polegać zapewnienie braku dostępu osób nieuprawnionych do informacji przekazywanych w trakcie teleporady;

(6)w przypadku przekazywania informacji dotyczącej stanu zdrowia pacjenta, w tym cyfrowego odwzorowania dokumentacji medycznej, za pośrednictwem systemów teleinformatycznych, stosowanie przez świadczeniodawcę rozwiązań techniczno-organizacyjnych służących zapewnieniu transmisji dokumentów elektronicznych w postaci graficznej i tekstowej, w sposób zapewniający ich integralność oraz ochronę przed nieuprawnionym wykorzystaniem, przypadkowym lub niezgodnym z prawem zniszczeniem, utraceniem, zmodyfikowaniem, nieuprawnionym ujawnieniem lub nieuprawnionym dostępem;

(7) dokonanie przez osobę udzielającą teleporady na podstawie badania podmiotowego i po analizie dostępnej dokumentacji medycznej pacjenta, następujących czynności:

a) udzielenie świadczenia zdrowotnego, w tym ustalenie, czy teleporada jest wystarczająca dla problemu zdrowotnego będącego jej przedmiotem, lub
b) poinformowanie pacjenta o konieczności udzielenia świadczenia zdrowotnego w bezpośrednim kontakcie z pacjentem. Dotyczy to sytuacji jeżeli charakter aktualnego problemu zdrowotnego uniemożliwia udzielenie świadczenia zdrowotnego w formie teleporady;

(8) zapewnienie pacjentowi możliwości kontaktu w sposób umożliwiający nawiązanie połączenia ze świadczeniodawcą bez zbędnej zwłoki;

(9) przekazywanie przez świadczeniodawcę do oddziału wojewódzkiego NFZ informacji o udzielonej poradzie przy użyciu systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Sposób przekazania tych informacji określa umowa zawarta z NFZ.